A

Acor^1a,5a

Ystyr: agor

Enghreifftia a nodiada:

• '’Odd y tŷ ar acor led y pen ’eb neb yno'^1a
• 'Mae’r drws ar acor'^1a
• 'acor i-llycid'^5a

---

Achos^1a,3

Ystyr: achos, oherwydd, rheswm, pwrpas

Enghreifftia a nodiada:

• 'Ma ginto ddicon o achos i ddicio'^1a
• 'Ar lafar, ‘in religious sense’ [...] ‘achos’ ‘enwad crefyddol’, ‘Raid aberthu i gynnal yr achos’'^1a
• 'hefyd yn yr ymad. ‘yr achos gora’ ‘crefydd’'^1a
• '’I fuo’ ’i’n dyst yn achos ’wnna yn y llys'^1a
• 'Fe ddethpwd â’i achos a gerbron y cwrdd eclws, a fe gæs ’i dorri mæs'^1a
• 'Fe fu’n raid iddo atal yr ysgol a mynd i witho achos idd ’i dæd farw’n sytan'^1a
• '’Etho’ i ddim siag ’no wedi’r cwbwl achos fi glŵas fod Wil wedi mynd ’nôl'^1a
• 'Achos beth man’ nw wedi matal o’r cwrdd?'^1a

---

Achwn^1a,5a, achwyn¹, achwin^5a

Ystyr: achwyn, cwyno oherwydd afiechyd^1a

Enghreifftia a nodiada:

• 'Paid achwyn cymaint' (dwyrain Morgannwg)¹
• 'Un fudur i achwn yw Meri ni'^1a
• 'achwn ar ’i frest'^1a
• 'achwn am fod ’i anal mor fyr'^1a

---

Ag³, a (o flaen llafariad)^5a

Ystyr: ac

Enghreifftia a nodiada:

• 'Anghof ag anneall (Iolo Morgannwg)³
• 'nawr a yn y man[:] now and then'^5a

---

Anglodd^1/a/b,3, angla'^5a, (ll. anglodda^1a, angladda^5a)

Ystyr: angladd

Enghreifftia a nodiada:

• 'angladd i wŷr a gweision: funeral for men only. Ar lafar ym Morg.'¹
• '’Odd anglodda mawr, ’slawar dydd'^1a
• 'Fe gæs anglodd barchus iawn'^1a
• Ar lafar ym Morgannwg a Brycheinniog^1b
• 'cäl angladd lluosog[:] have a well-attended funmeral [sic]'^5a

---

Afnatw^1,3, ofnatw⁴

Ystyr: ofnadwy

---

Alowo^1,5a, 'lŵo^1,5a, 'lowo^5a

Ystyr: caniatáu

Enghreifftia a nodiada:

• 'lŵo' (y De)¹

---

Altro^{1, 5a}, oltro^1,5a

Ystyr: newid, addasu dillad

Enghreifftia a nodiada:

• 'Mae wedi altro gimint ’nawr'¹
• 'altro dillad' (dwyrain Morgannwg)¹
• 'Ma’r twydd wedi oltro er gwath' (dwyrain Morgannwg)¹
• 'Ma’r lle wedi oltro' (de-ddwyrain Morgannwg)¹

---

Ama^1a,5a

Ystyr: amau

Enghreifftia a nodiada:

• 'Paid ti o ddychra ama’r gwirionadd ’nawr'^1a
• '’Wi’n ama os odych chi’n iawn'^1a

---

Anap^1a,3

Ystyr: anhap

Enghreifftia a nodiada:

• 'Fe gæs Ifan anap tost yn y gwaith'^1a
• 'Ma anapon yn dicwdd i’r gora'^1a

---

Anraith³

Ystyr: anrhaith

Enghreifftia a nodiada:

• defnyddwyd gan Iolo Morgannwg³

---

Apad^1,3

Ystyr: ateb

Enghreifftia a nodiada:

• ar lafar ym Mangor, dim gwybodath am Wenwisag¹

---

Apal^1a,3,5a

Ystyr: abl, galluog^1a

Enghreifftia a nodiada:

• 'Ma fa’n aplach na ti idd ’i nuthur a'^1a

---

Arath^1a,5a (ll. arithia^1a, areitha^5a, aritha^5a)

Ystyr: araith

Enghreifftia a nodiada:

• 'Yn wir fe ryws arith ddæ y noswith ’ynny'^1a
• 'Ma fa wedi coeddi’i arithia erbyn ’yn'^1a
• 'traddoti arath[:] give a speech (= standard: traddodi araith)'^5a
• 'arath nêt[:] a fine speech'^5a

---

Arath^1a,3 (ll. erith^1a,3)

Ystyr: arall

Enghreifftia a nodiada:

• 'yn y cæ arath'^1a

---

Árgiwo^5a

Ystyr: ymresymu^5a

---

Ariôd^1,3, ariōd^5a, riōd^5a

Ystyr: erioed

Enghreifftia a nodiada:

• '’Weles i ariôd shwd beth’ a ddywedir' (y De)¹
• 'y peth ryfedda welas-i ariōd'^5a

---

Arian^1a,3,5a

Ystyr: arian

Enghreifftia a nodiada:

• 'arian mawr[:] a lot of money (”big money”)'^5a

---

Arlwdd^1a,5a, arlwydd³, (ll. arlwyddon^5a)

Ystyr: arglwydd, penteulu^1a

Enghreifftia a nodiada:

• 'Ma fa’n stiwart i’r Arlwdd—Arlwdd y Biwt'^1a
• 'Nw ddethon’ fel arlwyddi i roi ’nicyn cyfran ifi o arian y clotion'^1a
• 'Pwy yw arlwdd y tŷ ’ma?'^1a
• Waunarlwydd ger Abertawe^1a
• 'the g is always pronounced in the Scriptural Arglwydd, LORD'³
• 'Graig yr Arlwdd (= craig yr arglwydd) (1841: Craig yr Arlwydd) Bedwas, Sir Fynwy ST 16503 93250 (= the lord’s rock)'^5a
• 'Waunarlwdd (near Abertawe / Swansea) (= gwaun yr arglwydd) (= the lord’s moorland)'^5a

---

Atryd^5a

Ystyr: tynnu eich dillad oddi amdanoch^5a, dadwisgo^5a, ymddihatryd^5a

---

Athrawiath^1a,3

Ystyr: athrawiaeth, doctrine³

Enghreifftia a nodiada:

• '’Ôn’ nw’n roi pwys ar athrawiath yn y cwrdd, ’slawar dydd'^1a

---

Ystyr:

Enghreifftia a nodiada: